TAND khu vực 5 – Ninh Bình: Nâng cao chất lượng giải quyết án hành chính

Khó khăn, vướng mắc trong giải quyết án hành chính

Từ ngày 1/7/2025, TAND khu vực 5 – Ninh Bình được thành lập trên cơ sở kế thừa tổ chức bộ máy, biên chế, người lao động và cơ sở vật chất của TAND TP. Phủ Lý, TAND thị xã Kim Bảng và TAND huyện Thanh Liêm (cũ), có phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ đối với 16 đơn vị hành chính xã, phường của tỉnh Ninh Bình. Theo đó, thẩm quyền xét xử của TAND cấp khu vực cũng được thay đổi, tiếp nhận giải quyết, xét xử các loại vụ việc theo thẩm quyền mới, trong đó có các vụ án Hành chính.

Năm 2025, TAND khu vực 5 – Ninh Bình đã giải quyết 1.333/1427 vụ, việc đạt tỷ lệ 93%. Việc giải quyết, xét xử các loại án đạt chất lượng cao, được nhân dân đồng tình ủng hộ. Về án hình sự, không xét xử oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm, chất lượng tranh tụng tại phiên toà được nâng cao, hình phạt được áp dụng đối với các bị cáo đã đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm, không để tồn đọng án và thi hành án hình sự.

Án tranh chấp dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, lao động, hành chính đều xác định đúng mối quan hệ pháp luật, giải quyết triệt để các vụ án góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội, giữ gìn sự ổn định trong nội bộ nhân dân.

Tuy nhiên, quá trình giải quyết các vụ án nói chung và giải quyết khiếu kiện Quyết định hành chính, hành vi hành chính tại TAND khu vực 5 – Ninh Bình nói riêng đã bộc lộ nhiều khó khăn, vướng mắc.

Thứ nhất, về đối tượng bị khởi kiện hành chính, Luật Tố tụng hành chính hiện hành đã có quy định giải thích về quyết định hành chính, hành vi hành chính, quyết định hành chính bị kiện, hành vi hành chính bị kiện. Tuy nhiên, những giải thích này vẫn chưa thực sự rõ ràng. Chính vì vậy mà khi khởi kiện, người khởi kiện do chưa hiểu được đầy đủ những quy định đó của pháp luật thường bị trả lại đơn khởi kiện dẫn đến việc khiếu nại và việc giải quyết khiếu nại về việc trả lại đơn khởi kiện.

Thứ hai, cùng với việc khởi kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính thì có trường hợp đương sự, người đại diện của đương sự còn yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời để tạm thời giải quyết yêu cầu cấp bách của đương sự, bảo vệ chứng cứ, bảo toàn tình trạng hiện có, tránh gây thiệt hại không thể khắc phục được, bảo đảm việc giải quyết vụ án hoặc việc thi hành án. Việc này đã làm phát sinh thêm nhiều khiếu nại về việc áp dụng, thay đổi hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời của Tòa án.

Thứ ba, trong các vụ án hành chính, người bị kiện là Chủ tịch UBND hoặc UBND thì hầu hết không trực tiếp tham gia tố tụng, mà ủy quyền cho cấp phó tham gia tố tụng tại các phiên họp, đối thoại, phiên tòa; đồng thời người bị kiện thường cử ra Tổ giúp việc (các thành viên thường là cán bộ Văn phòng UBND, Bộ phận tiếp dân, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Văn phòng đăng ký đất đai ...) để nhận các văn bản tố tụng của Tòa án, để tham mưu soạn thảo văn bản trình bày ý kiến và cung cấp tài liệu, chứng cứ giao nộp theo yêu cầu của Tòa án. Nhiều trường hợp Chủ tịch UBND và người đại diện của UBND không tham gia phiên họp, đối thoại, phiên tòa mà xin vắng mặt, nên gây khó khăn, kéo dài trong việc giải quyết vụ án và gây bức xúc của người khởi kiện, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

Thứ tư, việc giải quyết án hành chính do có liên quan đến nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, được điều chỉnh bởi rất nhiều Luật, văn bản quy phạm pháp luật khác nhau; đặc biệt là các quy phạm pháp luật về đất đai và các chính sách liên quan có nhiều thay đổi theo từng thời kỳ, thời điểm đòi hỏi cần có nhiều thời gian thu thập tài liệu, tìm hiểu, nghiên cứu, trao đổi cũng như yêu cầu các cơ quan có thẩm quyền giải thích những chồng chéo, bất cập. Các quyết định, quy định của HĐND, UBND tỉnh trong các thời kỳ có khác nhau về chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất, nhất là về khung giá đất. Từ đó, người dân thường so sánh về giá tiền bồi thường, về áp dụng tại các vị trí, các địa bàn và các địa phương liền kề, dẫn đến sự không đồng thuận đã làm phát sinh khiếu nại càng làm cho việc giải quyết vụ án hành chính thêm phức tạp, kéo dài.

Thứ năm, hầu hết các vụ án hành chính trong thời gian qua liên quan đến lĩnh vực thu hồi đất, hỗ trợ, tái định cư, liên quan đến quyền lợi kinh tế trực tiếp của người dân nên thường diễn biến rất phức tạp, khiếu kiện kéo dài, đông người, đặc biệt một số đối tượng lợi dụng sự không hiểu biết pháp luật của người dân đã lôi kéo, xúi giục họ khiếu kiện thiếu căn cứ gây khó khăn cho quá trình thụ lý, giải quyết vụ án hành chính tại TAND.

Giải pháp nâng cao chất lượng giải quyết án hành chính

Để góp phần thực hiện tốt hơn nữa chức năng, nhiệm vụ của Tòa án trong công tác giải quyết các khiếu kiện Quyết định hành chính, hành vi hành chính, TAND khu vực 5 – Ninh Bình đã đề xuất nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giải quyết án hành chính.

Trong đó, cần quy định cụ thể hơn về quyết định hành chính, hành vi hành chính bị kiện theo hướng đưa ra các tiêu chí, dấu hiệu cụ thể để xác định đối tượng khởi kiện thay vì dùng phương pháp loại trừ và liệt kê như hiện nay.

Đề nghị sửa đổi, bổ sung Luật tố tụng hành chính năm 2015 theo hướng bổ sung các quy định chế tài nhằm buộc người bị kiện là UBND, Chủ tịch UBND và cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm cung cấp tài liệu, chứng cứ; người bị kiện phải có trách nhiệm tham gia đối thoại, tham gia phiên tòa có như vậy mới đẩy nhanh tiến độ, nâng cao chất lượng giải quyết án hành chính tại Tòa án.

Cần bổ sung các quy định để sau khi đối thoại thành, các bên đương sự phải có trách nhiệm thực hiện các cam kết, nếu không thực hiện sẽ phải chịu chế tài xử lý để kết quả đối thoại thành được công nhận. Nếu làm được việc này sẽ tránh được những vụ án bị quá thời hạn, tiết kiệm được công sức, tiền bạc của Nhà nước và nhân dân.

Bên cạnh đó, cần ban hành, công bố nhiều hơn các án lệ về xét xử các vụ án hành chính sơ thẩm và phúc thẩm. Đẩy mạnh việc tổ chức đối thoại trong giải quyết các khiếu kiện Quyết định hành chính, hành vi hành chính coi đây là khâu đột phá trong giải quyết vụ án hành chính; tăng cường tranh tụng tại phiên tòa nhằm nâng cao chất lượng xét xử; hạn chế thấp nhất các bản án, quyết định hành chính bị hủy, sửa do nguyên nhân chủ quan của Thẩm phán. Có biện pháp chấn chỉnh, khắc phục triệt để những tồn tại, vi phạm trong việc giải quyết các vụ án hành chính, như: việc để các vụ án quá hạn do lỗi chủ quan; việc tuyên án không rõ, gây khó khăn cho công tác thi hành án; vi phạm thời hạn gửi văn bản tố tụng cho các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan theo quy định của pháp luật tố tụng.

Tiếp tục quán triệt và yêu cầu Thẩm phán, thư ký trong đơn vị thực hiện nghiêm túc các quy định pháp luật có liên quan đến việc giải quyết các khiếu kiện Quyết định hành chính, hành vi hành chính; tăng cường trách nhiệm; thường xuyên nghiên cứu, học tập để cập nhật, nắm chắc các quy định của pháp luật, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ.

Tăng cường công tác phối hợp với các cơ quan khi thu thập chứng cứ đảm bảo giải quyết vụ án đúng pháp pháp luật. Trong quá trình thực hiện thu hồi giải phóng mặt bằng các cơ quan hành chính Nhà nước cần thực hiện đúng quy định của pháp luật như trình tự, thủ tục, thu hồi đất, tái định cư…đảm bảo công khai, dân chủ và quyền lợi của người dân, đồng thời làm tốt công tác tuyên truyền, giải thích pháp luật để người dân nắm được chủ trương, chính sách của Nhà nước và quy định của địa phương. Khi có khiếu nại của công dân cần quan tâm xem xét, giải quyết kịp thời, đúng trình tự, thủ tục. Kịp thời kiến nghị với các cơ quan hành chính khắc phục những tồn tại thiếu sót trong quá trình ban hành Quyết định hành chính, góp phần phòng ngừa vi phạm, hạn chế phát sinh khiếu kiện mới.

Cùng với đó, thông qua hoạt động xét xử làm tốt công tác tuyên truyền pháp luật trong nhân dân, đặc biệt là các quy định của pháp luật liên quan đến đất đai…để người dân hiểu rõ và tạo sự đồng thuận trong xã hội.

Bà Nguyễn Thị Diện, Chánh án TAND khu vực 5 – Ninh Bình cho biết: “Giải quyết án hành chính trong bối cảnh mô hình tổ chức mới đặt ra yêu cầu rất cao đối với đội ngũ cán bộ Tòa án. Đơn vị sẽ tiếp tục nâng cao tinh thần trách nhiệm, tăng cường kỷ cương, kỷ luật công vụ, chú trọng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của Thẩm phán, Thư ký, nhằm bảo đảm việc giải quyết các vụ án hành chính đúng pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân”.

Với tinh thần chủ động, trách nhiệm và quyết tâm cao, TAND khu vực 5 – Ninh Bình xác định tiếp tục đổi mới phương thức làm việc, nâng cao chất lượng giải quyết các loại án, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và nhiệm vụ chính trị được giao trong giai đoạn hiện nay.